Hội thảo có sự tham gia của đông đảo chuyên gia, nhà khoa học đến từ nhiều lĩnh vực, trong đó có đại diện Vụ Khoa học kỹ thuật và công nghệ, Vụ Khoa học Xã hội, Nhân văn và Tự nhiên (Bộ Khoa học và Công nghệ); đại diện Bộ Nông nghiệp và Môi trường; Hội Đúc - Luyện kim Hà Nội, Trung tâm Quy hoạch và Điều tra Tài nguyên - Môi trường biển khu vực phía Bắc cùng các chuyên gia đến từ các cơ sở nghiên cứu, đào tạo. Hội thảo nhằm đóng góp ý kiến, hoàn thiện cơ sở khoa học và thực tiễn cho định hướng ứng dụng công nghệ cao trong lĩnh vực khoáng sản biển.

Phát biểu khai mạc và chỉ đạo hội thảo, TS. Tạ Dương Sơn, Viện trưởng Viện Khoa học và Công nghệ Mỏ - Luyện kim nhấn mạnh đây là nhiệm vụ có phạm vi nghiên cứu rộng, tập trung vào một lĩnh vực còn mới và chưa có nhiều công trình nghiên cứu chuyên sâu. Trong bối cảnh Bộ Công Thương đang đẩy mạnh nghiên cứu, quản lý các nguồn tài nguyên khoáng sản biển, kết quả của nhiệm vụ được kỳ vọng sẽ cung cấp cơ sở dữ liệu và luận cứ khoa học phục vụ công tác quản lý, hoạch định chính sách trong thời gian tới.

“Đây là lĩnh vực thông thường ít người nghiên cứu, là lĩnh vực hoàn toàn mới nên Bộ Công Thương rất kỳ vọng vào bộ tài liệu, số liệu của nhiệm vụ này để định hướng cho công tác quản lý của Bộ, của Nhà nước trong thời gian tới”, Viện trưởng Tạ Dương Sơn nhấn mạnh.

Để bảo đảm tính khách quan và đa chiều, Viện Khoa học và Công nghệ Mỏ - Luyện kim đã huy động đội ngũ chuyên gia trong và ngoài Viện đến từ nhiều bộ, ngành, cơ quan nghiên cứu cùng tham gia xây dựng nhiệm vụ. Trước đó, Viện cũng đã tổ chức Hội đồng kỹ thuật để rà soát, đóng góp ý kiến chuyên môn.

Tại hội thảo, ThS. Nguyễn Bảo Linh - Chủ nhiệm nhiệm vụ đã trình bày những nội dung chính của đề tài. Đây là nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp Bộ do Bộ Công Thương đặt hàng, giao Viện Khoa học và Công nghệ Mỏ - Luyện kim chủ trì thực hiện.

Nhiệm vụ tập trung đánh giá tiềm năng khoáng sản biển, thực trạng công nghệ và xây dựng lộ trình ứng dụng công nghệ cao trong toàn bộ chuỗi từ tìm kiếm, thăm dò, khai thác, chế biến đến phân phối khoáng sản biển đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045.

Đối tượng nghiên cứu trọng tâm là các loại khoáng sản rắn biển thuộc vùng biển và thềm lục địa Việt Nam, trong đó chú trọng sa khoáng titan - zircon, cát trắng, cát biển, vật liệu xây dựng; đồng thời nghiên cứu, đánh giá khả năng tiếp cận công nghệ đối với một số đối tượng khoáng sản biển sâu.

Theo ThS. Nguyễn Bảo Linh: “Nhiệm vụ không thực hiện điều tra địa chất mới hay tính toán lại trữ lượng, mà tập trung tích hợp các nguồn dữ liệu hiện có, đánh giá thực trạng, xác định khoảng cách công nghệ và đề xuất các giải pháp phù hợp.”

Lộ trình ứng dụng công nghệ cao được chia thành 3 giai đoạn. Đến năm 2030, ưu tiên nâng cao độ tin cậy của dữ liệu tài nguyên, chuẩn hóa điều tra biển nông, hiện đại hóa công nghệ khai thác - chế biến titan - zircon, cát trắng, cát biển và xây dựng cơ sở dữ liệu số tích hợp.

Giai đoạn 2031–2040 tập trung tăng cường tích hợp, tự động hóa, nghiên cứu, tiếp nhận và thử nghiệm có chọn lọc các thiết bị khảo sát, làm việc dưới nước như phương tiện điều khiển từ xa (ROV), phương tiện tự hành dưới nước (AUV); từng bước làm chủ một số cấu phần công nghệ phù hợp với điều kiện Việt Nam.

Đến giai đoạn 2041-2045, việc ứng dụng các hệ thống công nghệ tích hợp phức tạp sẽ được xem xét trên cơ sở đáp ứng đồng thời các yêu cầu về tài nguyên, hiệu quả kinh tế, an toàn và bảo vệ môi trường.

Kết quả nghiên cứu cho thấy khả năng tiếp nhận công nghệ tại Việt Nam có sự khác biệt giữa các nhóm. Công nghệ khảo sát biển nông, hệ thống thông tin địa lý (GIS), xử lý dữ liệu, tuyển titan - zircon và chế biến cát trắng được đánh giá có khả năng tiếp nhận tương đối thuận lợi, cần ưu tiên chuẩn hóa, cải tiến và tự động hóa. Đối với thiết bị khảo sát dưới nước chuyên dụng và công nghệ khai thác biển sâu, hướng tiếp cận phù hợp là từng bước nghiên cứu, tiếp nhận, thử nghiệm và tích lũy năng lực, thay vì triển khai ngay ở quy mô công nghiệp.

Đặc biệt, nhóm nghiên cứu đề xuất hiện đại hóa dây chuyền khai thác, tuyển và chế biến titan - zircon theo hướng kiểm soát tổn thất ở từng công đoạn, ổn định chất lượng nguyên liệu đầu vào và tăng cường thu hồi khoáng vật có ích từ sản phẩm trung gian, quặng đuôi. Việc lựa chọn công nghệ cần dựa trên dữ liệu tài nguyên, mẫu kiểm chứng và điều kiện thực tế của từng dự án.

Bên cạnh đó, nhóm nghiên cứu cũng đánh giá các tác động môi trường có thể phát sinh trong quá trình chuẩn bị, triển khai và kết thúc hoạt động khai thác. Một số vấn đề được lưu ý gồm kiểm soát đám mây trầm tích, nguy cơ phóng xạ tự nhiên NORM liên quan đến monazit, cũng như nguy cơ xói lở và thay đổi độ mặn trong trường hợp sử dụng cát biển.

Trên cơ sở kết quả nghiên cứu, nhóm đề tài đề xuất các nhiệm vụ trọng tâm và các hướng nghiên cứu cụ thể, trong đó tập trung vào điều tra tổng thể tài nguyên biển nông; hiện đại hóa công nghệ chế biến titan - zircon; xử lý cát biển, cát trắng; xây dựng cơ sở dữ liệu 3D/GIS và từng bước tích lũy năng lực khảo sát biển sâu.

Tại hội thảo, các chuyên gia và nhà khoa học đã tập trung trao đổi về nhiều nội dung, trong đó có việc chuẩn hóa và khai thác dữ liệu tài nguyên kế thừa, tính khả thi của cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox), đào tạo nhân lực cũng như cơ chế phối hợp giữa các bộ, ngành và đơn vị nghiên cứu. Các ý kiến phản biện được nhóm nghiên cứu ghi nhận, tiếp thu để bổ sung, chỉnh sửa và hoàn thiện Báo cáo tổng kết và dự thảo Đề án.

Theo kế hoạch, bộ hồ sơ sau khi hoàn thiện sẽ được tiếp tục rà soát, đánh giá trước khi trình Bộ Công Thương và cấp có thẩm quyền xem xét, phê duyệt, tạo cơ sở cho việc từng bước ứng dụng công nghệ cao trong tìm kiếm, thăm dò, khai thác và chế biến khoáng sản biển theo hướng hiệu quả, an toàn và bền vững.