Khơi dậy tiềm năng sáng tạo của người lao động

Trong bối cảnh chuyển đổi số và phát triển nhà máy thông minh, người lao động không chỉ là lực lượng trực tiếp vận hành dây chuyền sản xuất mà còn là nguồn lực quan trọng tạo ra các sáng kiến, cải tiến kỹ thuật, nâng cao năng suất lao động.

Bà Nguyễn Thị Lâm Giang - Cục trưởng Cục Khoa học công nghệ và Chuyển đổi số (Bộ Công Thương) - cho hay, Việt Nam có nhiều tiềm năng về đổi mới sáng tạo, trong đó người lao động tại các cơ sở sản xuất là lực lượng cần được phát huy mạnh mẽ hơn trong giai đoạn mới.

Đánh giá về năng lực đổi mới sáng tạo của người Việt Nam, bà Nguyễn Thị Lâm Giang cho biết trong buổi tọa đàm "Người lao động và đổi mới sáng tạo" do Báo Lao Động tổ chức vào ngày 28.9 rằng, đây là một thế mạnh đã được thể hiện qua nhiều lĩnh vực, từ giáo dục, nghiên cứu đến sản xuất.

Người Việt Nam có khả năng tiếp thu nhanh, tư duy linh hoạt và thích ứng tốt với những thay đổi của khoa học, công nghệ. Năng lực này không chỉ thể hiện trong môi trường học tập mà còn được chứng minh trong thực tiễn sản xuất khi nhiều người lao động đã có những sáng kiến, giải pháp cải tiến được ứng dụng hiệu quả.

"Trong các cơ sở sản xuất của ngành Công Thương, nhiều người lao động đã có những sáng kiến đưa vào ứng dụng, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất" - bà Giang chia sẻ.

Theo Chỉ số đổi mới sáng tạo toàn cầu, Việt Nam hiện đứng thứ 44 trên 139 quốc gia về đổi mới sáng tạo. Điều này cho thấy, tiềm năng lớn của nguồn nhân lực Việt Nam nếu được tạo môi trường thuận lợi để phát triển.

Tuy nhiên, theo bà Giang, dư địa để phát huy năng lực sáng tạo của người lao động vẫn còn rất lớn. Các phong trào sáng kiến trong doanh nghiệp cần được thúc đẩy theo hướng không chỉ dừng ở ý tưởng mà phải chuyển hóa thành những kết quả cụ thể, tạo giá trị cho sản xuất.

Đây cũng là tinh thần được đặt ra trong Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, trong đó doanh nghiệp và người lao động được xác định là những chủ thể quan trọng của quá trình chuyển đổi.

Đào tạo lao động gắn với công nghệ mới

Một trong những yếu tố quyết định khả năng tham gia vào quá trình đổi mới sáng tạo của người lao động là chất lượng đào tạo.

Theo bà Nguyễn Thị Lâm Giang, hiện nay, doanh nghiệp có nhiều phương án tuyển dụng, từ lao động thực hiện các công việc đơn giản trên dây chuyền đến những lao động đã qua đào tạo chuyên môn, kỹ thuật.

Những lao động được đào tạo bài bản tại các trường nghề thường có lợi thế hơn khi tiếp cận công nghệ mới, bởi họ không chỉ có kỹ năng vận hành mà còn có khả năng phân tích, cải tiến quy trình sản xuất.

"Trong tương lai, người làm việc tại các cơ sở sản xuất cần được đào tạo phù hợp với vị trí việc làm và yêu cầu của thời đại mới" - bà Giang nhận định.

Theo đó, đào tạo nghề hiện nay không chỉ tập trung vào kỹ năng nghề truyền thống mà cần bổ sung kiến thức về công nghệ thông tin, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu và các công nghệ phục vụ sản xuất thông minh.

Bà Giang cho rằng, mô hình đào tạo Kosen của Nhật Bản (đào tạo ra các kỹ sư thực hành chất lượng cao ngay từ bậc học sau trung học cơ sở - PV) là một kinh nghiệm đáng tham khảo. Đây là mô hình kết hợp giữa kiến thức lý thuyết và thực hành, giúp người học có khả năng đáp ứng yêu cầu của các dây chuyền sản xuất hiện đại.

Thực tế tại các cuộc thi kỹ năng nghề quốc tế cũng cho thấy tiềm năng của lao động Việt Nam. Khi được đào tạo bài bản, người lao động có thể nâng cao năng lực chuyên môn, cạnh tranh trong môi trường quốc tế. Ví dụ, Kỳ thi Kỹ năng nghề thế giới lần thứ 48 (WorldSkills Shanghai 2026) vừa bế mạc vào tối ngày 27.9, tại Thượng Hải, Trung Quốc đã đánh dấu một cột mốc ý nghĩa của lao động trẻ Việt Nam. Đoàn Việt Nam đã xuất sắc giành được 3 Huy chương Kỹ năng nghề xuất sắc (Medal for Excellence). Điều này chứng tỏ là người lao động Việt Nam nếu được qua đào tạo bài bản, kết hợp với tư duy sáng tạo, chúng ta hoàn toàn có thể làm chủ công nghệ hiện đại và có thể nâng tầm của người lao động Việt Nam vươn ra ngoài thế giới.

Kết nối doanh nghiệp, nhà trường và nhà nước

Để thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong doanh nghiệp, bà Giang cho rằng, cần xây dựng một hệ sinh thái có sự tham gia của nhiều chủ thể, trong đó doanh nghiệp giữ vai trò trung tâm. Nhà nước không trực tiếp tạo ra các sáng kiến trong sản xuất mà đóng vai trò hỗ trợ thông qua các chính sách, chương trình khoa học công nghệ, kết nối doanh nghiệp với các cơ sở nghiên cứu, đào tạo.

Một trong những hướng đi được nhấn mạnh là mô hình liên kết "3 nhà" gồm nhà nước, nhà trường và nhà doanh nghiệp. Đây là cơ chế giúp đưa tri thức, công nghệ từ các viện nghiên cứu, trường đại học vào thực tiễn sản xuất.

Theo bà Giang, các cơ sở sản xuất thường có lợi thế về kinh nghiệm thực tiễn nhưng hạn chế về năng lực nghiên cứu chuyên sâu. Ngược lại, các trường, viện có nguồn lực nghiên cứu nhưng cần môi trường ứng dụng. Sự kết nối giữa các bên sẽ tạo điều kiện để các ý tưởng sáng tạo nhanh chóng trở thành sản phẩm, giải pháp cụ thể.

Trong thời gian tới, Bộ Công Thương cùng các bộ, ngành, địa phương sẽ tiếp tục thúc đẩy các chương trình hỗ trợ đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, qua đó tạo môi trường để doanh nghiệp và người lao động cùng tham gia vào quá trình phát triển.

Khi người lao động được trang bị kỹ năng mới, được khuyến khích sáng tạo và được trao cơ hội tham gia vào quá trình cải tiến sản xuất, họ sẽ trở thành lực lượng quan trọng giúp doanh nghiệp nâng cao năng lực cạnh tranh trong kỷ nguyên nhà máy thông minh.

Theo Báo Lao Động