Phát biểu khai mạc Hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh, thời gian qua, Đảng và Nhà nước đã ban hành nhiều chủ trương, cơ chế, chính sách nhằm thúc đẩy KH,CN,ĐMST&CĐS. Tư duy quản lý cũng đang chuyển mạnh từ kiểm soát quy trình đầu vào sang quản lý kết quả, sản phẩm đầu ra và chấp nhận rủi ro; từ giao nhiệm vụ sang tổ chức thực hiện, đo lường kết quả, đánh giá tác động; từ quản lý hành chính sang kiến tạo hệ sinh thái, lấy doanh nghiệp làm trung tâm phát triển.

Tuy vậy, khoảng cách giữa chính sách và thực tiễn vẫn còn lớn. Mối liên kết giữa Nhà nước, viện nghiên cứu, trường đại học, doanh nghiệp và thị trường chưa chặt chẽ; nhiều nhiệm vụ nghiên cứu chưa xuất phát từ nhu cầu thực tế, trong khi không ít kết quả chưa được ứng dụng, thương mại hóa.

Dẫn số liệu giai đoạn 2021-2025, Phó Thủ tướng cho biết, chỉ khoảng 12% nhiệm vụ KH&CN cấp quốc gia có sự tham gia của doanh nghiệp; ở địa phương, tỷ lệ này khoảng 11%. Mức độ doanh nghiệp tham gia hình thành quỹ KH&CN để tài trợ nghiên cứu cũng rất thấp, chỉ khoảng 6% trong năm 2023. 

Đầu tư cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của doanh nghiệp Việt Nam cũng còn thấp, chỉ tương đương 0,3% GDP, trong khi tỷ lệ này tại Trung Quốc là 2,1% và Hàn Quốc là 4,2%. Nhân lực nghiên cứu phân bổ chưa cân đối, chỉ 333 nhà nghiên cứu có bằng tiến sĩ làm việc trong doanh nghiệp, so với khoảng 21.000 người tại các viện nghiên cứu, trường đại học.

Kết quả về sở hữu trí tuệ và giao dịch công nghệ tiếp tục phản ánh những bất cập trong liên kết nghiên cứu với thị trường. 

Giai đoạn 2021-2025, doanh nghiệp Việt Nam được cấp hơn 700 bằng sáng chế, trong khi doanh nghiệp nước ngoài được cấp khoảng 24.000 bằng, gấp khoảng 35 lần.

Trên hơn 20 sàn giao dịch KH&CN, có khoảng 62.000 công nghệ được chào bán nhưng chỉ có 750 nhà đầu tư, doanh nghiệp tìm hiểu và phát sinh 72 giao dịch.

Từ những số liệu trên, Phó Thủ tướng đặt vấn đề, nếu tình trạng này kéo dài, sẽ khó phát huy KH,CN,ĐMST&CĐS trở thành động lực tăng trưởng của đất nước.

Phó Thủ tướng yêu cầu các Bộ, ngành, viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp nhìn thẳng vào những bất cập về thể chế, cơ chế tài chính, tổ chức nghiên cứu, quyền khai thác và thương mại hóa kết quả. Trọng tâm là làm rõ vì sao doanh nghiệp chưa mặn mà với sản phẩm nghiên cứu, vì sao những kết quả đã đầu tư nguồn lực vẫn chưa đến được thị trường.

Phó Thủ tướng khẳng định, Chính phủ sẵn sàng tiếp thu những ý kiến về các quy định chưa hợp lý để xử lý những điểm nghẽn về thể chế, tạo điều kiện thúc đẩy hoạt động nghiên cứu, phát triển và ứng dụng KH&CN.

Kết luận Hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh yêu cầu chuyển từ thảo luận sang hành động, từ chính sách sang kết quả thực chất. 

Theo Phó Thủ tướng, các mô hình hợp tác hiệu quả đã xuất hiện nhưng còn nhỏ lẻ, chưa đồng đều; doanh nghiệp chưa thực sự giữ vai trò trung tâm trong đổi mới sáng tạo, hoạt động của các sàn giao dịch KH&CN còn chậm.

Để khắc phục, Phó Thủ tướng giao Bộ KH&CN xây dựng bản đồ hệ thống cơ sở nghiên cứu KH&CN quốc gia, đánh giá và phân loại năng lực theo ngành, lĩnh vực, vùng miền, tạo cơ sở dữ liệu để doanh nghiệp tra cứu, tìm kiếm đối tác. 

Theo Phó Thủ tướng, Bộ cũng cần xác định mục tiêu nghiên cứu theo từng giai đoạn 1 năm, 3 năm, 5 năm; phối hợp với các bộ, ngành xây dựng bài toán công nghệ xuất phát từ nhu cầu thực tiễn.

Cùng với đó, Bộ KH&CN triển khai tái cấu trúc các chương trình KH&CN quốc gia đến năm 2030; chuyển mạnh từ giao từng đề tài riêng lẻ sang giao nhiệm vụ, gói kinh phí gắn với sản phẩm đầu ra, tăng quyền chủ động và trách nhiệm của các đơn vị thực hiện.

Phó Thủ tướng yêu cầu từ năm 2027, ít nhất 30% nhiệm vụ nghiên cứu phải xuất phát từ nhu cầu của doanh nghiệp, tiến tới đạt 50%.