Theo số liệu của Bộ KH&CN, giai đoạn 2021–2025, cả nước triển khai 42 chương trình với khoảng 4.800 nhiệm vụ nghiên cứu, tổng kinh phí khoảng 17.000 tỷ đồng. Tuy nhiên, kết quả nghiên cứu được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ và đưa ra thị trường vẫn còn hạn chế. Trong tổng số 1.451 nhiệm vụ khoa học và công nghệ cấp quốc gia, doanh nghiệp chỉ chủ trì 181 nhiệm vụ, chiếm 12,5% số nhiệm vụ và 25,7% tổng kinh phí.

Đáng chú ý, theo Chỉ số Đổi mới sáng tạo toàn cầu năm 2026 của WIPO, tỉ lệ chi cho nghiên cứu và phát triển (R&D) của doanh nghiệp Việt Nam mới đạt khoảng 0,3% GDP, thấp hơn nhiều so với Singapore (1,3%), Trung Quốc (2,1%) và Hàn Quốc (4,2%).

Những con số này cho thấy doanh nghiệp vẫn chưa thực sự trở thành trung tâm của hoạt động đổi mới sáng tạo. Trong khi đó, nếu thiếu sự tham gia của doanh nghiệp ngay từ khâu xác định bài toán, nhiều kết quả nghiên cứu có thể dừng lại ở phòng thí nghiệm, chưa đáp ứng yêu cầu sản xuất, kinh doanh hoặc chưa tìm được thị trường tiếp nhận.

Một trong những điểm nghẽn lớn hiện nay không hẳn là thiếu cơ chế, mà là các cơ chế đã có chưa được vận dụng đầy đủ và hiệu quả. Theo Bộ KH&CN, hệ thống chính sách về khoa học, công nghệ đã tương đối hoàn thiện, với nhiều quy định về ưu đãi, hỗ trợ đầu tư nghiên cứu, chấp nhận rủi ro, đặt hàng, tài chính, tài sản công, chuyển giao công nghệ và sở hữu trí tuệ. Vấn đề trọng tâm là tổ chức thực hiện, khắc phục tâm lý e ngại, không dám làm.

Muốn liên kết 3 nhà đi vào thực chất, thị trường cần được xem là một phần của quá trình nghiên cứu, chứ không phải khâu cuối cùng. Doanh nghiệp sẽ khó đầu tư nếu không nhìn thấy khả năng tiêu thụ sản phẩm; viện, trường cũng khó duy trì nghiên cứu ứng dụng nếu kết quả không có nơi tiếp nhận.

Số liệu về thị trường công nghệ cho thấy khoảng cách này còn đáng kể. Đến ngày 22/8/2026, các sàn giao dịch được tổng hợp có khoảng 62.548 công nghệ chào bán nhưng chỉ có 750 nhu cầu tìm mua, tương đương khoảng 83 công nghệ chào bán trên một nhu cầu. Từ tháng 1 đến tháng 8/2026, các sàn ghi nhận 72 giao dịch thành công với tổng giá trị 11,233 tỷ đồng. Những con số trong phạm vi báo cáo này cho thấy hoạt động kết nối cung - cầu công nghệ vẫn cần được cải thiện, từ khâu xác định nhu cầu đến tư vấn, định giá, chuyển giao và hỗ trợ ứng dụng.

Vai trò của Nhà nước vì thế không chỉ là cấp kinh phí cho nghiên cứu, mà còn là tạo lập môi trường để sản phẩm có cơ hội được thử nghiệm, chứng nhận và tiếp cận khách hàng. Với những sản phẩm phục vụ nhu cầu công, Nhà nước có thể đặt hàng, tổ chức thử nghiệm và xem xét ưu tiên sản phẩm trong nước khi đáp ứng yêu cầu. Tuy nhiên, việc mua sắm công phải xuất phát từ nhu cầu thực tế và tiêu chuẩn chất lượng, không thể trở thành cơ chế bao tiêu mọi sản phẩm nghiên cứu.